Tôi quá xúc động khi đến gặp những người bị chất độc da cam vì gặp họ, đêm tôi không ngủ được. Những thân hình dị hình, những hình mẫu kinh hãi, người không ra người, ma không phải ma. Nhưng đến trọng điểm Thương binh nặng Nho Quan, không thể không đến khoa này. Rất nhiều bệnh viện và trọng tâm điều dưỡng trong toàn quốc không có Khoa Chất độc da cam.
Khu vực khoa, tôi bắt gặp ngay biển đề: Khu B: Điều trị, nuôi dưỡng đối tượng di chứng chất độc hóa học. Không gian vắng vẻ và buồn tẻ. Sân chính cỏ gà mọc qua khe hở giữa những viên gạch xi măng, chứng tỏ khu này ít người đến. Vài bệnh nhân thấy tôi và Thủy đến, vẻ tò mò, họ chạy ra xem và thân thiện cầm tay BS. Thủy trẻ đẹp như cầm tay người nhà họ. Những nụ cười ngây ngô, những nét mặt vô cảm, những cánh tay lõng thõng như thừa ra. Hình ảnh ấy càng tạo cho tôi tâm lý ngại tiếp chuyện với họ vì tôi là khách lạ. Nhưng với Thủy thì như là chuyện thường ngày.
BS. Thủy (áo sẫm) cùng các bác sĩ Khoa Chất độc da cam hỏi thăm bệnh nhân.
Một hình ảnh bất thần đầu tiên đập vào mắt tôi khi tôi vào khu vực bệnh nhân, làm tôi sợ hãi đứng sững lại. Một bệnh nhân nằm ngửa, ngang giường, nửa người từ cổ xuống chân thì ở trên giường, riêng đầu thì treo beng leng như muốn rơi xuống đất. Mắt bệnh nhân ngước ngược lên phía trần nhà, thao láo, chớp chớp nhìn khách đến thăm. Miệng như cười lại như khóc. Thủy bảo tôi: Bệnh nhân bị di chứng chất độc da cam đấy. Trông như con nít nhưng anh ấy đã ngoài 40 tuổi rồi. Bệnh nhân là cháu nội một cán bộ cán bộ tiền khởi nghĩa có con đi bộ đội bị chất độc da cam ở mặt trận. Anh lính ấy gần đây đã chết và gia đình khó khăn quá nên tỉnh Ninh Bình đưa bệnh nhân về đây để trọng tâm chữa trị. Bệnh nhân có một nếp rất lạ: Phải nằm trên giường nghẹo đầu xuống đất mới chịu được. Các thầy thuốc đã đặt bệnh nhân nằm ngay ngắn trên giường nhiều lần, nhưng chỉ một lát sau lại xoay nằm về phong thái như muốn rơi đầu xuống đất. Tôi đã chuẩn bị phong thái đến thăm bệnh nhân đặc biệt mà còn kinh sợ thế, người bất ngờ nhìn thấy sẽ chết ngất. Mắt lồi ra, răng nhọn hoắt như ma trơi trong sách ma quỷ mà tôi từng đọc.
Thủy chuyện trò với tôi: Mới về đây, em hơi buồn. Mình là bác sĩ, đáng lẽ phải được về các bệnh viện lớn để có điều kiện nâng cao trình độ y học và tiếp cận những đồng nghiệp dày dạn kinh nghiệm. Ở đây vừa xa Trung tâm tỉnh thành, vừa ít bệnh nhân, lại là những bệnh nhân đặc biệt. Nhưng rồi quen dần và em nghĩ: Những bệnh nhân đặc biệt là những đối tượng để em nghiên cứu và đây chính là nơi thử thách hành nghề của em.
Những người bị di chứng chất độc da cam bây giờ rất nhiều nhưng ở đây khác hơn ở chỗ, còn có cả những bệnh nhân bị chấn thương tâm thần do chiến tranh. Những bệnh nhân ở đây đều trong tình trạng rất khó cải thiện sức khỏe. Nhiều người không đi lại được, chỉ nằm trên gường cả đời. Ai đi lại được thì lại bị bệnh thần kinh, bị tăng sinh tế bào biểu mô, rối loạn thần kinh, thương tổn não. Bệnh nhân không phải bị chất độc hóa học thì còn hy vọng cải thiện được tình trạng bệnh. Nếu họ bị di chứng chất độc da cam thì cải thiện được rất ít. Bệnh nhân lại bị thêm di chứng não thì gần như chơi cải thiện được. Bệnh nhân bị đao (Down) thì các thầy thuốc chỉ thay gia đình chăm chút họ, còn thì... không hy vọng!
Tôi hỏi BS. Thủy: Những bệnh nhân như thế cả đời họ bám lấy bệnh viện và thầy thuốc à? Thủy đáp hồn nhiên: - Đúng rồi. Đây là nghĩa vụ của quốc gia ta khi giải quyết hậu quả chiến tranh. Cả đời bệnh nhân phụ thuộc người nhà và trọng tâm. săn sóc bệnh nhân này rất đặc biệt và bác sĩ phải rất có tâm mới làm được.
Tôi hiểu những hy sinh lặng thầm của bác sĩ ở đây, nhất là các thầy thuốc trẻ. Có nhiều bệnh nhân không cải thiện được tình trạng bệnh tật, nhưng những bác sĩ vẫn cần mẫn hàng ngày săn sóc họ với một tinh thần nhân đạo. Điều kiện bệnh nhân nặng, gia đình có đến mấy người sang đời sau, bị di chứng chất độc hóa học, gia đình khó khăn, không có người chăm chút, đành trông vào Trung tâm vì họ là gia đình có công với cách mạng. Thủy nói: Các bệnh viện ở các tỉnh khác trong nước chưa có Khoa Di chứng chất độc hóa học. Ninh Bình là tỉnh đầu tiên đi tiên phong nên chưa có kinh nghiệm, nhưng sau 2 đến 3 năm thực hiện, được các cấp lãnh đạo đánh giá cao về hiệu quả mô hình này. Bộ Y tế về thăm cũng khen cách làm hay.
Thủy tỏ: Chế độ quốc gia với bệnh nhân chất độc da cam thì có nhưng không đủ. Sau một năm thể nghiệm, chúng em sơ kết, thấy phụ cấp tỉnh Ninh Bình cho thiếu nhiều, các khoa khác đành phải san sớt bớt kinh phí cho khoa này. Đây là một bất hợp lý. Chế độ tối thiểu của bệnh nhân cho ăn uống, thuốc, áo xống, điện nước... thiếu thì bệnh viện phải bù. Tờ trình chỉ xin cấp thêm theo từng năm.
Ưu đãi chế độ người có công thì chỉ người có công mới được hưởng. Còn đời con cái của người có công bị di chứng thì chế độ năm nào biết năm ấy. An sinh tầng lớp chỉ ở mức tối thiểu. bác sĩ điều dưỡng cho người bị chất độc da cam chưa có chế độ riêng. hiện, bệnh nhân bị di chứng chất độc hóa học ngoài xã hội tăng lên nhưng khoa không dám nhận thêm nhiều bệnh nhân cùng lúc vì thiếu nhân công phục vụ
coi ngó bệnh nhân bị di chứng ở nhà riêng rất khó khăn. Có gia đình không quản lý họ cả ngày cả đêm được, đành đóng cọc giữa nền nhà, dùng dây vải dù trói vào tay bệnh nhân để họ không đi lang thang, gây mất mỹ quan và mất an ninh trật tự từng lớp. Ăn uống cũng như vệ sinh tại chỗ luôn. Có gia đình có công với cách mạng, bố đi quân nhân bị chất độc da cam đến 3 người con cũng bị chất độc hóa học như thế. ban sơ mới đưa bệnh nhân đến khoa, họ không đi lại được, không giao du được. Sau khi điều trị một thời gian, hiện giờ sức khỏe họ có tốt hơn. Họ tự xúc cơm ăn, tự đi vệ sinh được, không chạy lăng nhăng nữa. Đấy cũng là niềm vui của các thầy thuốc.
Tiêu chí của bệnh viện là bệnh nặng và đặc biệt khó khăn mới được vào đây. Vào đây là vào trọn đời. Đỡ gánh nặng cho gia đình thì lại thêm gánh nặng cho xã hội. Nhưng gánh nặng nhất và trực tiếp là cho thầy thuốc. Tết nhất bệnh nhân ở bệnh viện thì bác sĩ cũng phải trông nom và lo Tết cho họ.
Thủy kể: Sự bền chí, cái tâm của bác sĩ là điều rất quan trọng cho bệnh nhân, nhất là những bệnh thần kinh. Có một nữ bệnh nhân sinh năm 1978 bị di chứng chất độc hóa học. Khi vào khoa, chị ấy không đi lại được, không nói được, phải phục vụ tại giường. Khi dìu chị đi khám phải 2 người xốc nách hai bên. Sau 2 năm bền chí săn sóc, bệnh nhân đã đi lại được và nói được một vài từ. Tôi hỏi: Hai năm mà chỉ cải thiện được thế thôi ư? Thủy cười nhìn tôi vẻ kinh ngạc: - Thế là rứa lắm đấy anh ạ. quốc gia trong 2 năm ấy tốn rất nhiều tiền, thầy thuốc mất dịch thuật quảng bình midtrans rất nhiều công coi sóc. Rất buồn vì không có hy vọng cải thiện 100% tình trạng bệnh tật của người bị chất độc hóa học. Chỉ hy vọng duy trì để nâng cao khả năng chiến đấu với bệnh tật lên 70% là khá. Thủy nói thêm: - Chế độ được hưởng ít lắm. Mức 1 là 1.380.000 đ/ tháng, 46.000đ/ngày (năm 2017). Mức 2 là 1.080.000 đ/tháng, 36.000 đ/ngày....Vừa rồi đi khám lại, trong 6 bệnh nhân thì 4 người được lên mức 1. Mức 2 chưa đủ tiền ăn cho một ngày, trọng tâm phải tìm cách bù thêm.
BS. Thủy nói: Trước đây, chưa có Khoa Chất độc hóa học riêng, các bệnh nhân nằm chung với các bệnh nhân tâm thần khác đến khổ. BS. Đinh Lệnh Dự, Trưởng khoa Một, Khoa Bệnh nhân nặng kể với em: Mấy năm trước, có một bác sĩ trưởng khoa, đang khám bệnh cho bệnh nhân tâm thần bị di chứng chất độc hóa học thì anh bệnh nhân ấy lên cơn dùng cột mắc màn đánh túi bụi vào đầu, vào mắt. Anh bác sĩ ấy phải đi cấp cứu và phải khâu 7 mũi. Sau khi điều trị khỏi vết thương, anh ấy bảo: Họ lên cơn thì họ biết gì đâu. Đấy là rủi ro nghề, mình phải biết chấp thuận. Bác Hồ nói: “Lương y như từ mẫu”. Câu nói ấy các thầy thuốc trẻ như chúng em khắc ghi trong tâm.
thầy thuốc nữ trẻ bị bệnh nhân sàm sỡ là không tránh được đâu. Mấy năm trước, em chưa chồng, còn trẻ. Bệnh nhân đi qua nhìn thấy em, họ kéo áo dài, giang tay định ôm hôn. Em sợ quá hét ầm lên. Mọi người phải xúm lại gỡ ra. Nhưng nội quy bệnh viện cấm thái độ bạc đãi bệnh nhân. Đây là trách nhiệm phục vụ của bác sĩ với thương binh nặng. Em nghĩ thế nên cũng cho qua, coi như chuyện thường ngày ở huyện (1) . Mà không lặng im sao được vì bệnh nhân lên cơn họ có điều chỉnh được hành vi của họ đâu.
Nhân chuyện cũ, hồi chưa tách Khoa Chất độc hóa học riêng ra, BS. Đinh Lệnh Dự, Trưởng khoa Một, Khoa Bệnh nhân nặng, còn kể với tôi một chuyện hãi kinh. Có một bệnh nhân nặng tên là Nguyễn Văn Tâm bị hoang tưởng. Bác dám dùng một vật nhọn sắc tự rạch bụng mình và dùng tay lôi hết ruột ra. Tất nhiên là sau đó thì chết ngay. Nhưng mấy bác về hưu nói là bác Tâm điều trị ở khoa đã lâu rồi. Sống thì không khỏi bệnh được nên muốn chết. Ông tự rạch bụng mình ra. Nhưng nếu không lên cơn thì cũng không đủ khỏe để rạch bụng mình được. BS. Dự trố mắt nói: Cái ấn tượng ấy, nghe kể, đêm về tôi không ngủ được. Khuôn mặt BS. Dự buồn buồn. Nỗi buồn ấy lan truyền sang tôi làm tôi cũng buồn lây.
BS. Phạm Thị Hoa, tiếp tôi lúc đầu rất dè dặt. Chị bảo: Công việc của bác sĩ săn sóc bệnh nhân là cái nghiệp rồi, có gì đâu mà kể anh. Nhưng khi tôi nói chỉ muốn tìm hiểu về khó khăn của nữ bác sĩ chăm nom bệnh nhân nữ trong dạng thần kinh không thường ngày hoặc bị chất độc da cam... thì chị trò chuyện rất thoải mái.
Chị Hoa kể, phục vụ bệnh nhân tâm thần mất sức 80% và thương binh từng lớp như bị chất độc da cam thì nam giới đã vất vả rồi, nữ giới càng nặng nhọc hơn. Lúc lên cơn tâm thần, người ta không còn như người bình thường nữa. Điều trị thuốc chưa đủ. Điều trị tâm lý còn quan yếu hơn. Bệnh nhân nữ mắc bệnh tâm thần thì càng phức tạp ở chỗ bức xúc của họ khác nam giới, phải âu yếm, ve vuốt, tình cảm họ. Khi họ hết cơn hay trợ thì thông thường, nên tâm can cổ vũ họ để tinh thần họ nô nức hơn, bệnh sẽ đỡ hơn. Có chị bệnh nhân, khi tâm sự, chị nói câu: Em thấy đơn chiếc, em muốn lấy chồng nhưng em nhiều tuổi rồi. Nghe thế, em giật mình. té ra cái bức xúc của nữ bệnh nhân còn là vấn đề khác nữa, rất người. Đó là vấn đề thỏa mãn sinh lý nữ. Em động viên chị: - Ổn định sức khỏe, chị sẽ có chồng vì chị vẫn xinh. Nghe thế chị nhóc con khuôn mặt và như có niềm tin hơn. Lúc đầu, trông chị ngờ nghệch, ngớ ngẩn lắm. hoá ra nữ bệnh nhân thần kinh do tác động của chiến tranh, có những lúc buồn và sâu sắc như người thường mà không gần gũi khai phá thì không thể biết được.
Điều đó, khi học ở trường, thầy chưa dạy em. Hoa kể, trước đây, có một bệnh nhân nữ, cô tên là Kiều Oanh, xinh đẹp lắm. Không biết từ mặt trận nào về, tuồng như là thanh niên xung phong. thông thường, cô trầm mặc, ít nói. Nhưng khi lên cơn, cô ấy xé quần xé áo, đập phá, và cứ thế lõa lồ chạy phứa. Gặp đàn ông là vòng tay ra muốn ôm hôn. hoá ra, cô Oanh còn thêm bệnh thiếu đàn ông. Chiến tranh, đàn ông ra trận hết rồi.
Khốn khổ nhất của bệnh nhân nữ là đến kỳ hành kinh. Đêm ngủ trên bệ đá kê làm giường tạm, rếch rác mà băng vệ sinh thì lúc ấy rất thiếu. Nghe các bác kể lại mà thương các chị ấy. tình cảnh chiến tranh chống Mỹ mà. Nữ bệnh nhân thần kinh và bị di chứng chất độc da cam, từ cái tối thiểu, thầy thuốc nữ cũng phải giúp họ. Đóng bỉm, đóng băng vệ sinh, chải đầu, mặc áo quần ... đều nhờ vào đội ngũ nữ y bác sĩ. Gia đình bệnh nhân ở quê như Ninh Bình rất nghèo. Gia đình họ muốn dựa hết vào trọng tâm. Thậm chí có gia đình hàng năm mới đến thăm được một lần thì họ không đơn chiếc sao được. Hoa bày tỏ: Nói thật với anh, đến chồng em là quân nhân ở ngay tỉnh Ninh Bình này, em cũng không coi sóc được tận tụy thế đâu. Mà chả riêng gì em, các anh chị khác là thầy thuốc cũng tận tụy thế. Vì các bệnh nhân nữ, họ không còn biết trông cậy vào ai ngoài bọn em. Mà những người đã bị tâm thần thì họ có biết công lao của bác sĩ nặng nhọc thế nào đâu. Thậm chí khi lên cơn, họ còn đánh thầy thuốc, nhưng vẫn phải kiên nhẫn vỗ về trông nom họ. Khi họ hết cơn, nhiều người hiểu ra họ lại đến xin lỗi. Chính họ xin lỗi là họ đã trả công cho mình, là mình đã thành công. Nếu không có tâm thì không thể làm việc ở đây được. Em bảo với chồng em thế để anh ấy cảm thông. vả chăng, là lính, anh ấy hiểu. bởi thế chồng em rất thương em. Kỳ nghỉ cuối tuần về mà em phải trực đêm, anh ấy còn điện thoại đến động viên: Cứ yên tâm đi nhé. Anh và con vẫn lo được cơm nước ở nhà.
BS. Hoa tâm tư: Một bác thương binh tiêu cực kinh, mất hàng chục năm mới bình phục được. Khi sức khỏe ổn định, được về nhà với gia đình, bác phát biểu thật cảm động: Tôi mà phục hồi được như bây chừ thì cũng nhờ công lao của trọng điểm Thương binh nặng Nho Quan này. Đến bác mẹ tôi có sống lại cũng không chăm sóc tôi tận tụy vô tư lự được như các bác sĩ ở đây, nơi tôi là bệnh nhân gắn bó từ năm 1970 cho đến nay được ra viện.
BS. Thủy cho biết việc hồi phục lại hồ sơ, tìm lại giấy má để làm chế độ chính sách cho thương binh cũng khốn khổ lắm. Có bác thương binh vào đây điều trị nhiều năm. Khi lên cơn động kinh hay thần kinh, bao nhiêu giấy má, lý lịch, chứng nhận huân huy chương họ đốt hết. Khi lên cơn, họ cứ nghĩ là đồ chơi trẻ nít, biết đâu là giấy tờ quan trọng. Khi trọng tâm biết thì mọi thứ đã thành tro bụi. Và để làm lại chế độ quyền lợi cho các bác bệnh nhân thì thật khốn khổ, những vẫn phải làm, mà trọng điểm làm chứ không phải gia đình.
Chiến tranh đã lùi xa trên 40 năm, nhưng hậu quả chiến tranh vẫn còn dai dẳng. Di chứng chất độc hóa học - Ai chịu nghĩa vụ về việc này? Thế giới và Việt Nam đã nhiều lần kêu kiện lên tòa án vô thượng Mỹ về bồi thường cho những người bị di chứng chất độc hóa học do Mỹ gây ra tại Việt Nam. Một số công ty sinh sản hoá chất đã chi khoảng 180 triệu Mỹ kim cho các gia đình nguyên cáo đã kiện. Chính phủ Hoa Kỳ chi khoảng 1,5 tỷ USD cho các cựu binh Mỹ tham chiến trong chiến tranh Việt Nam bị ảnh hưởng của chất độc hóa học. Các cựu binh Mỹ, Hàn Quốc và Canada thì được bồi thường, còn Việt Nam thì không. Thật vô lý. hiện giờ những bác sĩ trẻ đang phải âm thầm gánh chịu trách nhiệm chữa bệnh cho những nạn nhân chất độc da cam. thế hệ thứ hai và thứ ba rồi sẽ ra sao. Nguồn tài chính để chăm sóc thuốc men cho họ, chính sách cho những người thầy thuốc. Ta nói mãi rồi. Hội Chất độc da cam đã hoạt động hết mình, ngôn ngữ của Việt Nam đã động đến thế giới, nhưng... biết rồi, khổ lắm nói mãi! 2 mà vẫn phải nói để tìm cách làm dịu bớt nỗi đau của hậu quả chiến tranh. Chưa được việc thì vẫn phải nói.
Trời đã sinh ra con người đầy đủ thuộc cấp mắt mũi. Con trai khỏe mạnh cường tráng, bắp tay cuồn cuộn như lực sĩ, con gái xinh đẹp như thiên thần. Trời không tạo ra những thây ma hãi kinh như quỷ dữ. Mắt lồi ra như hai quả trứng chim. Răng chồi ra khỏi miệng như ngà voi. Tay khòng kheo. Chân teo như que củi. hình dáng ấy chỉ có do con người tạo ra. Con người chế tác ra chất độc hóa học để rồi con người cho nhau nhiễm chất độc hóa học để thế hệ sau người không còn là người, dị hình như ma.
Chiến tranh mới có sự này. Tôi chợt nhớ ra một câu nói bất hủ của một triết nhân châu Âu trong một cuốn sách mà tôi đọc lâu rồi, nay đã quên tên: Con người sáng tạo ra thế giới nhưng con người lại đang tự giết mình! Câu nói ngắn gọn đó có thể nói lên toàn bộ xã hội loài người từ xưa đến nay trong nhiều lĩnh vực: chiến tranh, bảo vệ môi trường, xây dựng kinh tế và nhiều vấn đề khác của xã hội.
Tôi hỏi BS. Thủy, Phó Giám đốc trọng điểm, nguyên Chủ nhiệm Khoa Chất độc da cam: Gần đây, trong đợt Học tập và làm việc theo gương Bác Hồ, Giám đốc trọng điểm nói là em đã được đại diện cho trọng điểm đi báo cáo điển hình toàn tỉnh, toàn quân và được Thủ tướng tặng Bằng khen, đúng không? Thủy nói khiêm tốn: Trong số những bác sĩ có thành tích thì em là trẻ nhất đại diện cho cả thế hệ trẻ mà được đi báo cáo thôi. Các bác khác có nhiều gương đáng học tập lắm chứ. cho nên, năm 2017, trọng điểm em được bác chủ toạ nước Trần Đại Quang về thăm với tư cách thăm Đơn vị Anh hùng thời kỳ đổi mới.
Hà Nội, 2018
--------------------------------------
1 - Chuyện thông thường ở huyện, Tập truyện ký nức danh của Nhà văn Nga Valentin Ovechkin.
2 - Câu nói của một nhân vật chính trong tác phẩm Số đỏ của nhà văn Vũ Trọng Phụng.
Lê Tuấn Lộc
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét