Nguy cơ gây mất trí nhớ do thuốc

Bên cạnh những căn do quen thuộc gây giảm trí nhớ như lạm dụng rượu, ma túy, thuốc lá, chấn thương đầu, đột quỵ, thiếu ngủ, stress, thiếu vitamin B ₁₂ và bệnh Alzheimer hay trầm cảm, nhiều nhóm thuốc được kê đơn cũng chính là thủ phạm gây mất trí nhớ…

Chứng mất trí nhớ diễn biến thầm lặng qua nhiều tuổi

Chứng mất trí là một tập hợp các triệu chứng xảy ra do những thương tổn thực thể, bệnh lý hoặc do thuốc dẫn tới suy giảm trí tưởng, ảnh hưởng đến khả năng giao thiệp, sự tập trung và lý luận của người bệnh.

Tùy thuộc phần nào của não bị ảnh hưởng mà người mắc chứng mất trí nhớ có những diễn đạt khác nhau. Tuy nhiên, thông thường chứng mất trí sang các giai đoạn giống nhau. giai đoạn đầu, người mắc chưa có diễn đạt gì rõ rệt, chỉ có thể phát hiện thông qua các xét nghiệm. thời đoạn hai, trí nhớ suy giảm rất nhẹ, có thể thấy những đổi thay nhỏ trong hành vi. Ở giai đoạn ba, sẽ có nhiều thay đổi hơn trong nghĩ suy và lý luận như việc gặp khó khăn khi lên kế hoạch, khó nhớ những sự kiện xảy ra gần hoặc lặp lại nhiều lần những việc đã từng làm. Ở thời đoạn trung gian: Người mắc có thể không nhớ số điện thoại của mình hoặc quên tên người thân, nhầm lẫn về thời gian trong ngày/trong tuần, thậm chí cần tương trợ trong một số việc hàng ngày như chọn xống áo để mặc. trình bày ở tuổi nặng, bệnh nhân cần sự viện trợ cả khi đi vệ sinh và ăn uống. Kèm theo đó là những đổi thay trong tính cách và xúc cảm. chung cục, người bệnh không còn có thể diễn tả những suy nghĩ của mình, không thể đi bộ và sẽ dành phần đông thời kì ở trên giường.

Thuốc điều trị bệnh có thể gây nguy cơ mất trí nhớ cần được dùng cẩn trọng.

Các loại thuốc gây mất trí nhớ

Mất trí nhớ là một trong những chứng bệnh gây ảnh hưởng đáng kể đến cuộc sống bình thường của bệnh nhân. Có rất nhiều nguyên cớ gây ra bệnh lý này, trong đó không thể không kể đến những nhóm thuốc thường được kê đơn để điều trị những bệnh lý thường gặp sau:

Thuốc an thần, giải lo âu nhóm benzodiazepine: Các benzodiazepin (alprazolam, clonazepam, diazepam, flurazepam, lorazepam, midazolam, triazolam…) được dùng để điều trị các rối loạn lo lắng, kích động, mê sảng, co thắt cơ bắp và để phòng co giật. Thuốc nhóm này ức chế hoạt động ở các thành phần quan yếu của não, bao gồm cả những chất dự vào việc chuyển các sự kiện từ trí nhớ ngắn hạn sang dài hạn do đó có thể gây chứng mất trí nhớ đặc biệt là ở người lớn tuổi.

Thuốc hạ cholesterol: Atorvastatin, fluvastatin, lovastatin, pravastatin, rosuvastatin và simvastatin là những đại diện của nhóm statin có tác dụng hạ cholesterol máu. Các statin làm giảm lượng cholesterol trong máu có thể làm giảm trí tưởng và các quá trình tâm tâm thần khác bởi làm suy giảm nồng độ cholesterol của não. Trong khi, các chất béo này rất quan trọng trong sự hình thành các kết nối giữa các tế bào tâm thần liên can đến trí tưởng và học tập.

Thuốc chống co giật: Thuốc chống co giật được chỉ định trong điều trị co giật, đau tâm thần, rối loạn lưỡng cực, rối loạn tâm thần và hưng cảm bao gồm: acetazolamide, carbamazepin, gabapentin, lamotrigin, levetiracetam, oxcarbazepine, axit valproic, zonisamide… Cơ chế tạo dụng của thuốc chống co giật là làm giảm dòng chảy của các tín hiệu trong hệ thống tâm thần trung ương do đó có thể gây mất trí tưởng.

Thuốc giảm đau opioid: Còn được gọi là thuốc giảm đau gây nghiện opioid (fentanyl, hydrocodone, hydromorphone, morphine và oxycodone). Những thuốc này được sử dụng để giảm đau mãn tính từ nặng đến làng nhàng. Các loại thuốc này hoạt động bằng cách làm gián đoạn dòng chảy của các tín hiệu đau trong hệ thống thần kinh trung ương thông qua dịch thuật tại lâm đồng các chất truyền tin cũng dự vào nhiều góc cạnh của nhận thức. thành ra, có thể ảnh hưởng đến trí nhớ dài hạn và ngắn hạn, đặc biệt là khi sử dụng trong thời gian dài.

Một số nhóm thuốc khác: Bên cạnh 4 nhóm thuốc kể trên, những nhóm thuốc sau cũng có thể là nguyên nhân gây mất trí tưởng. Đây đều là những nhóm thuốc có tác dụng trên hệ tâm thần duyệt y các chất truyền tin hóa học: Thuốc chủ vận dopamine điều trị Parkinson (apomorphine, pramipexole, ropinirole), thuốc điều trị tăng áp huyết nhóm beta-blockers, các thuốc an thần gây ngủ (eszopiclone, zaleplon, zolpidem), thuốc kháng cholinergic và thuốc chống trầm cảm ba vòng…

Lời khuyên của thầy thuốc đề phòng mất trí nhớ

Bệnh nhân cần được thăm khám, chẩn đoán khi có những biểu hiện ở giai đoạn sớm của bệnh góp phần làm chậm tiến triển bệnh thông qua loại bỏ những căn do gây mất trí tưởng có thể đảo ngược như: lạm dụng rượu hoặc ma túy, khối u, huyết khối dưới da, cục máu đông bên dưới lớp vỏ bên ngoài của não, tích dịch trong não, rối loạn chuyển hóa như thiếu vitamin B ₁₂ , thiểu năng giáp, đường huyết thấp, rối loạn tâm thần nhận thức can hệ đến HIV...

Nếu bệnh nhân gặp những vấn đề can hệ đến khả năng ghi nhớ, lập kế hoạch hay biểu đạt ngờ do một trong số các loại thuốc kể trên, cần liên lạc với thầy thuốc điều trị để được tham mưu những cách điều trị giảm nhẹ không dùng thuốc hiệp hoặc đổi sang loại thuốc khác không hoặc gây ít ảnh hưởng đến trí tưởng.

ThS. Mai Ngọc Tú